Kompostowanie

Czym jest kompost?

„Czarne złoto ogrodników” – tak często nazywa się kompost. To jeden z najlepszych nawozów organicznych, znany co najmniej od XVI wieku. W wielu krajach europejskich kompostowanie jest popularną praktyką. W Polsce przez pewien czas było mniej popularne, jednak obecnie ponownie zyskuje zainteresowanie.

Kompostowanie to naturalny i ekologiczny sposób na uzyskanie wartościowego nawozu. Proces nie jest skomplikowany i nie wymaga dużych nakładów finansowych.

Jak powstaje kompost?

Kompost powstaje podczas częściowego, tlenowego rozkładu materii organicznej. Za ten proces odpowiadają przede wszystkim mikroorganizmy. Podczas kompostowania zachodzą dwa równoległe procesy biochemiczne: mineralizacja i humifikacja.

W efekcie otrzymujemy uniwersalny nawóz bogaty w makro- i mikroelementy. Rośliny mogą łatwo przyswajać zawarte w nim składniki.

Kompost poprawia strukturę gleby oraz jej stosunki wodno-powietrzne. Przyspiesza również powstawanie próchnicy. Dzięki temu zapewnia roślinom dobre warunki do zdrowego rozwoju.

Dlaczego warto kompostować?

Kompost jest bezpieczny dla gleby i przyjazny dla środowiska. Ogranicza ryzyko przenawożenia oraz stopniowo uwalnia składniki pokarmowe. Można go wykorzystywać w większości ogrodów i przy wielu gatunkach roślin.

Kompostowanie stanowi także ekologiczną formę recyklingu. W gospodarstwach domowych przez cały rok powstają odpady roślinne i inne materiały organiczne. Produkcja kompostu pozwala wykorzystać je ponownie.

Dzięki temu ograniczamy ilość odpadów przeznaczonych do transportu i przetwarzania. Zmniejszamy także zużycie paliwa, energii i wody oraz emisję zanieczyszczeń.

Co wpływa na prawidłowe kompostowanie?

W procesie kompostowania ważną rolę odgrywa kilka czynników. Należą do nich rozdrobnienie materiału, wilgotność, dostęp tlenu oraz obecność mikroorganizmów i dżdżownic.

Znaczenie ma również właściwa proporcja węgla do azotu. Mikroorganizmy potrzebują węgla, azotu, tlenu i wody. Najszybciej pracują wtedy, gdy stosunek węgla do azotu wynosi od 25:1 do 30:1.

Co można wrzucać do kompostownika?

Do kompostowania nadaje się większość odpadków materiałów organicznych z domu i ogrodu. 

Można je podzielić na takie:

1. O dużej zawartości węgla: słoma, opadłe liście, kora, trociny, cienkie gałęzie (długość 10-20 cm), rozdrobnione grubsze gałęzie, niezadrukowany papier, popiół drzewny

2. O dużej zawartości azotu: zielona biomasa świeża lub zwiędła, np. siano, skoszona trawa, wodorosty, mielona kawa (po zaparzeniu), resztki roślin ozdobnych resztki owoców i warzyw (bez objawów chorób), pędy bylin i chwastów.

Czego nie należy kompostować?

Nie należy wrzucać części roślin ani owoców i warzyw z wyraźnymi objawami chorób, skórek owoców cytrusowych (obniżają aktywność mikroorganizmów w glebie), chwastów (z wytworzonymi nasionami), kłączy perzu, nierozdrobnionych gałęzi, nabiału, kości, mięsa (rozkładają się w wyższych temperaturach), zadrukowanego papieru, szkła, kamieni, popiołu z innych materiałów niż drewno.

Gdzie ustawić kompostownik?

Kompostownik najlepiej ustawić w miejscu lekko zacienionym i osłoniętym od wiatru. Takie stanowisko ograniczy parowanie wody i wysychanie materiału.

Nie warto jednak wybierać miejsca całkowicie zacienionego. Brak słońca może utrudnić nagrzewanie materii organicznej. W efekcie proces kompostowania zwolni, a materiał może zacząć gnić.

Kompostownik powinien stać bezpośrednio na gruncie. Nie należy umieszczać pod nim szczelnego dna. Nadmiar wody musi swobodnie wsiąkać w ziemię, a mikroorganizmy powinny mieć dostęp do kompostu.

Najlepiej sprawdzi się lekkie i przepuszczalne podłoże.

Pryzma, kompostownik czy termokompostownik?

Kompost można układać w pryzmie, w drewnianym kompostowniku (który można wykonać także własnoręcznie) lub w zamkniętym plastikowym pojemniku – termokompostowniku. Dzięki zamkniętej formie zapewnia on stabilną wilgotność, a powietrze dochodzi do materii poprzez otwory w ściankach. Plastikowe ścianki podczas słonecznej pogody nagrzewają się przyspieszając proces kompostowania.

Jak układać warstwy kompostu?

Kompost układamy warstwowo. Poszczególne warstwy powinny być luźne i mieć nie więcej niż około 20 cm grubości.

Materiały suche mieszamy z wilgotnymi, a zielone ze zdrewniałymi. Każdą warstwę warto przesypać ziemią ogrodową lub dojrzałym kompostem.

Aby pryzma osiągnęła odpowiednią temperaturę, powinna mieć objętość co najmniej 1–2 m³.

Jak pielęgnować kompost?

Uzyskanie dojrzałego kompostu trwa zazwyczaj od 10 do 18 miesięcy. W tym czasie należy regularnie kontrolować jego stan.

Co kilka tygodni warto nakłuwać pryzmę widłami i przekładać jej warstwy. W czasie suszy lub upałów należy ją delikatnie podlewać.

Zimą pryzmę warto zabezpieczyć materiałem izolacyjnym, szczególnie gdy nie korzystamy z zamkniętego kompostownika.

Kiedy kompost jest gotowy?

Dojrzały kompost ma brązowy kolor i sypką lub lekko grudkowatą strukturę. Poszczególne składniki nie powinny być już widoczne.

Gotowy kompost pachnie ziemią lub leśną ściółką. Nie powinien wydzielać nieprzyjemnego zapachu.

Jak przyspieszyć kompostowanie?

Aby przyspieszyć procesy rozkładowe i skrócić czas potrzebny na uzyskanie nawozu, możemy nasączyć naszą pryzmę roztworem z  dojrzałego kompostu, wody i nawozu azotowego, dodawać preparaty z ziół takich jak krwawnik pospolity, rumianek pospolity, pokrzywa lub po prostu przenosić do pryzmy dżdżownice zebrane w ogrodzie. Na rynku istnieją także specjalne gotowe biopreparaty, zawierające odpowiednie bakterie i enzymy, skracające proces kompostowania nawet do trzech miesięcy. Mogą być także skuteczne przy materiałach trudnych do przekompostowania, jak np. gałęzie, papier, wióry.